Ku i mbajnë shqiptarët paratë që nuk janë në depozitë — dhe çfarë bën realisht secila alternativë.

Produkti më i vjetër i kursimit në Shqipëri nuk ka formular aplikimi, nuk ka degë dhe nuk ka normë interesi. Është dysheku.

Ka edhe konkurrencë — dollapi, kutia e biskotave, zarfi pas librave — por parimi është i njëjti: paratë mbahen në shtëpi, aty ku i sheh me sy.

Është një zakon që lind nga një instinkt i vërtetë: kontrolli. Por ia vlen të dihet sa kushton ky kontroll dhe çfarë bëjnë në të vërtetë alternativat.

1. Dysheku: pa komisione, pa interes, me gjithë rrezikun

Paratë cash në shtëpi janë të disponueshme në çast dhe krejtësisht private. Kaq është e gjithë lista e avantazheve.

Kundër tyre:

• Nuk fitojnë asnjë lek, kurrë
• Inflacioni ua ul ngadalë fuqinë blerëse, vit pas viti
• Nuk janë të siguruara nga vjedhja, zjarri apo përmbytja
• Janë paratë më të lehta në botë për t'u shpenzuar pa e kuptuar

Paratë në shtëpi nuk humbin vlerë befas. E humbin ngadalë, pa u ndier — dhe pikërisht prandaj askush nuk e vë re.

Një shumë e arsyeshme cash në shtëpi është gjë e logjikshme. Kursimet e disa muajve të mbajtura atje nuk janë strategji.

2. Depozita: e mërzitshme, e parashikueshme dhe pikërisht këtu qëndron vlera

Depozita me afat bën mirë një punë të vetme: i mban paratë të sigurta, jep një kthim të njohur që në fillim dhe vendos pak distancë mes jush dhe tundimit për t'i shpenzuar.

I përshtatet parave që nuk ju duhen këtë muaj, por do t'ju duhen brenda vitit — ose parave për të cilat thjesht nuk doni të mendoni.

Llogaria e kursimit qëndron një hap më pranë dorës: prodhon interes, por mbetet e aksesueshme. Për shumicën e familjeve, përgjigja e ndershme është të dyja — një depozitë për pjesën që mund të presë, një llogari kursimi për pjesën që nuk pret dot.

3. Letrat me vlerë të qeverisë: t'i japësh hua shtetit

Bonot e thesarit dhe obligacionet qeveritare janë mënyra se si një kursimtar i jep hua shtetit shqiptar për një periudhë të caktuar, në këmbim të një kthimi në fund.

Janë ndër alternativat më konservatore që ekzistojnë dhe nuk janë të rezervuara për investitorët e mëdhenj — blihen përmes bankave.

Fibank ofron shërbime investimi, përfshirë bonot e thesarit dhe obligacionet qeveritare, si dhe llogaritës në faqen e saj që ju lejojnë ta shihni rezultatin përpara se të vendosni. Zakonisht kjo është rruga më e shpejtë për të kuptuar nëse kjo alternativë ju përshtatet: bëni llogaritë vetë, përpara se të flisni me këdo.

4. Pensionet dhe fondet: horizonti i gjatë

Në tregun shqiptar ekzistojnë edhe skemat private të pensioneve dhe fondet e investimit. Ato funksionojnë ndryshe nga depozitat — kthimi nuk është i garantuar dhe horizoni matet në vite, jo në muaj.

Nuk janë për paratë që mund t'ju duhen së shpejti. Janë për paratë që i lini mënjanë me vetëdije, për shumë më vonë.

Përmbledhja e ndershme: potencial më i lartë kthimi, më pak siguri, pritje më e gjatë.

5. Versioni praktik

Shumicës së njerëzve nuk u duhet të zgjedhin vetëm një. U duhet t'i ndajnë paratë sipas kohës kur do t'u duhen:

• Këtë javë — cash në dorë dhe llogaria rrjedhëse
• Këtë vit — llogari kursimi, e lehtë për t'u përdorur
• Jo këtë vit — depozitë me afat
• Pas disa vitesh — letra me vlerë të qeverisë ose instrumente afatgjata

Sapo paratë ndahen sipas kohës, produkti i duhur për secilën pjesë bëhet mjaft i qartë.

Mbajtja e parave në shtëpi nuk është pa logjikë. Thjesht është e kushtueshme në një mënyrë që nuk shfaqet kurrë në asnjë nxjerrje llogarie.

Nuk është nevoja të bëheni investitor. Mjafton të mos e lini alternativën më joprodhuese të mbajë pjesën më të madhe.

Dysheku u ka shërbyer me besnikëri brezave të tërë familjesh shqiptare. Thjesht nuk u ka paguar kurrë interes.